แผนปฏิบัติการจัดการความหลากหลายทางชีวภาพ พ.ศ. 2558-2559

ยุทธศาสตร์ที่ 1 บูรณาการคุณค่าและการจัดการความหลากหลายทางชีวภาพโดยการมีส่วนร่วมในทุกระดับ

1.1 แผนปฏิบัติการเสริมสร้างความตระหนักและให้การศึกษาด้านความหลากหลายทางชีวภาพ
ตัวชี้วัด

1 มีและใช้แนวทางและแผนการเสริมสร้างความตระหนักถึงคุณค่าและความสำคัญของความหลากหลายทางชีวภาพในหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน

2 มีโครงการ/กิจกรรมรณรงค์ด้านการอนุรักษ์ฟื้นฟูใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพเพิ่มขึ้น

3 มีสื่อประชาสัมพันธ์ด้านการอนุรักษ์ ฟื้นฟู ใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพเพิ่มขึ้น และมีช่องทางการสื่อสารครอบคลุมและเข้าถึงทุกกลุ่มเป้าหมายมากขึ้น

4 ร้อยละหรือจำนวนหน่วยงานและภาคส่วนต่างๆ มีความรู้ ความตระหนัก ถึงคุณค่าและความสำคัญของความหลากหลายทางชีวภาพ

5 จำนวนกิจกรรม/เครือข่ายการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ ที่มีการริเริ่มโดยภาคประชาชน


แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ ผลการดำเนินงาน
1.1.1.1 ส่งเสริมการจัดทำแผนงานการเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ในทุกภาคส่วน 1. จัดตั้งหน่วยประสานงานกลาง (focal point) และหน่วยดำเนินการ (implementation bodies) สำหรับการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ
2. จัดทำแผนงานการประชาสัมพันธ์ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ โดยมุ่งเน้นประเด็นคุณค่าและความสำคัญต่อวิถีชีวิต สาเหตุหลักการสูญเสีย และขั้นตอนการแก้ไข
3. จัดทำแนวทางและแผนการดำเนินการสร้างเสริมความตระหนักและประชาสัมพันธ์ให้กับประชาชนถึงคุณค่าของความหลากหลายทางชีวภาพ และพื้นที่ชุ่มน้ำ
1.1.1.2 จัดทำ และพัฒนาสื่อเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ ให้ความรู้ความเข้าใจ และสร้างความตระหนักถึงความสำคัญและคุณค่าของความหลากหลายทางชีวภาพให้ครอบคลุมและเข้าถึงทุกกลุ่มเป้าหมายในทุกภาคส่วน 1. จัดทำและเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ตราสัญลักษณ์ความหลากหลายทางชีวภาพ และข้อความ (Key Message) รวมถึงการประกวดคำขวัญ คำคม การคัดเลือก brand Ambassadors เพื่อใช้ประชาสัมพันธ์เรื่องความหลากหลายทางชีวภาพให้เป็นที่สนใจต่อสาธารณชน
2. สื่อสารผลงานและบริการด้านการพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ
3. เผยแพร่ ประชาสัมพันธ์ให้ความรู้เกี่ยวกับสนธิสัญญาและความตกลงระหว่างประเทศที่เกี่ยวกับความหลากหลายทางชีวภาพและพื้นที่ชุ่มน้ำ
4. จัดทำจดหมายข่าวความหลากหลายทางชีวภาพในด้านต่างๆ และสอดแทรกประเด็นเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพไว้ในจดหมายข่าวอื่นที่เกี่ยวข้อง อาทิ จดหมายข่าวพื้นที่ชุ่มน้ำ จดหมายข่าวแนวปะการัง จดหมายข่าวกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม และอื่นๆ
5. จัดทำและประกวดเว็บไซต์เกี่ยวกับฐานข้อมูลด้านความหลากหลายทางชีวภาพ และแหล่งเรียนรู้ความหลากหลายทางชีวภาพในทุกจังหวัด
6. จัดทำสารคดี ภาพยนตร์สั้น สปอตรณรงค์ การ์ตูน รายงาน ข่าว สกู๊ป ข่าว ฯลฯ เกี่ยวกับความหลากหลายทางชีวภาพที่เกี่ยวข้องกับการดำรงชีวิตของประชาชน เผยแพร่ผ่านสื่อวิทยุโทรทัศน์ วิทยุกระจายเสียง และหนังสือพิมพ์ทั้งในระดับประเทศ ระดับภาค และระดับจังหวัด
7. เสริมสร้างความรู้และสร้างความตระหนักแก่เกษตรกรและเจ้าหน้าที่ด้านเกษตรและกลุ่มส่งเสริมอาชีพ กลุ่มเกษตรกร กลุ่มยุวเกษตรกร ศูนย์เรียนรู้ปราชญ์ชาวบ้าน และเครือข่ายเกษตรกร โดยการอบรม จัดเวทีให้ความรู้ เอกสารเผยแพร่ความสำคัญของความหลากหลายทางชีวภาพ
8. เผยแพร่สร้างจิตสำนึกและการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ
9. เผยแพร่กิจกรรมด้านการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน ของหน่วยงาน ชุมชน และบุคคลที่ประสบความสำเร็จผ่านสื่อประชาสัมพันธ์ต่างๆ เช่น โทรทัศน์ สื่อสิ่งพิมพ์ แผ่นพับ โปสเตอร์ ป้ายประชาสัมพันธ์ขนาดใหญ่ เครือข่ายออนไลน์ (social network) วิทยุชุมชน หนังสือพิมพ์
10. เผยแพร่ประชาสัมพันธ์ถึงความสำคัญของความหลากหลายทางชีวภาพและความเกี่ยวเนื่องเชื่อมโยงกับความรู้พื้นบ้าน และวิถีการดำรงชีวิตของประชาชนผ่านทางสื่อและองค์กรในระดับต่างๆ รวมถึงองค์กรในระดับท้องถิ่นโดยใช้รูปแบบการนำเสนอที่น่าสนใจ ใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย
11. คัดลือกพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงหรือชนิดพันธุ์พืชและสัตว์ที่มีความสำคัญเป็นพื้นที่นำร่องในการดำเนินงานด้านการเสริมสร้างความตระหนักในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืนโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน
1.1.1.3 เผยแพร่ ประชาสัมพันธ์ ให้ความรู้ถึงความสำคัญของงานอนุกรมวิธาน และสร้างเครือข่ายความร่วมมือแลกเปลี่ยนข้อมูลด้านอนุกรมวิธาน 1. ประชาสัมพันธ์เผยแพร่ความสำคัญของอนุกรมวิธานแก่ผู้กำหนดนโยบายและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องรับทราบ
2. จัดแสดงนิทรรศการ “Thai Discovery” ด้านอนุกรมวิธาน
3. จัดและแลกเปลี่ยนนิทรรศการ Flora-Fauna Discovery (พืช-แมลง) กับพิพิธภัณฑ์ในประเทศและนานาชาติ
4. ผลักดันให้เกิดเครือข่ายพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาระดับชาติ
5. ประชาสัมพันธ์เผยแพร่ความสำคัญของงานด้านอนุกรมวิธานที่เป็นพื้นฐานการศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพผ่านสื่อที่เหมาะสมตามกลุ่มเป้าหมาย
1.1.1.4 ส่งเสริมการให้ความรู้และความตระหนักที่เกี่ยวกับความหลากหลายทางชีวภาพของพืช และสัตว์ โดยผสานความสำคัญและความจำเป็นในการอนุรักษ์ 1. จัดอบรมเรื่องการอนุรักษ์ข้าวป่าในสภาพธรรมชาติ
2. ประชาสัมพันธ์เสริมสร้างความตระหนักแก่สาธารณชนถึงความสำคัญของสัตว์พื้นเมืองความสำคัญของโคขาวลำพูนในพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ และโคพื้นเมืองต่อการเกษตรไทย
3. ปรับปรุงศูนย์กีฏวิทยาป่าไม้ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการอนุรักษ์ป่าไม้และความหลากหลายทางชีวภาพ
4. ให้ความรู้เรื่องธรรมชาติวิทยาสัตว์และพืชทะเล และสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเล
5. ปรับปรุงนิทรรศการถาวรพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา
6. จัดตั้งและปรับปรุงพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา
7. จัดแสดงพันธุ์ข้าวในศูนย์เรียนรู้พันธุกรรมข้าวพื้นเมืองไทย
8. จัดอบรมเสริมสร้างความตระหนักแก่เจ้าหน้าที่และเกษตรกรถึงความสำคัญของพืชด้านต่างๆ
9. จัดค่ายเยาวชน และอบรมมัคคุเทศก์ในสวนพฤกษศาสตร์ สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดีและสวนรวมพรรณไม้ป่า 16 สวน
10. ประชาสัมพันธ์ ถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับองค์กรเพื่อเสริมสร้างความตระหนักแก่สาธารณชนถึงความสำคัญของพืชด้านต่างๆ
11. จัดอบรมเชิงปฏิบัติการนักพฤกษศาสตร์ท้องถิ่น และการใช้สิ่งมีชีวิตบ่งชี้คุณภาพสิ่งแวดล้อม
12. จัดงานวันรณรงค์การอนุรักษ์พันธุกรรมข้าว
1.1.1.5 จัดกิจกรรมรณรงค์และการประชุมเพื่อสร้างความรู้ความตระหนัก แรงจูงใจ และการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการปกป้องคุ้มครอง อนุรักษ์ ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์ทรัพยากรชีวภาพอย่างยั่งยืน 1. จัดนิทรรศการหมุนเวียนเพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับพื้นที่ชุ่มน้ำ
2. จัดเสวนาวิชาการร่วมกับผู้นำชุมชน ปราชญ์พื้นบ้าน
3. ส่งเสริมการศึกษาเรียนรู้ในอาคารพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติ
4. ส่งเสริมให้ความรู้และประโยชน์ของแมลงน้ำแก่เยาวชนและชุมชนในพื้นที่ใกล้เคียง อสพ.
5. จัดตั้ง ชมรม/กลุ่ม ด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพ/พื้นที่ชุ่มน้ำ
6. จัดกิจกรรมสำหรับประชาชนทั่วไปด้านการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ เช่น โครงการปลูกป่า ปล่อยเต่าทะเล เป็นต้น
7. จัดงานมหกรรมทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่น
8. จัดค่ายเยาวชน ค่ายลูกเสือ-เนตรนารี ค่ายวิทยาศาสตร์ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ
9. จัดกิจกรรมฉลองเนื่องในวันสำคัญด้านความหลากหลายทางชีวภาพ (วันสากลแห่งความหลากหลายทางชีวภาพ วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก ทศวรรษสากลแห่งความหลากหลายทางชีวภาพ วันสิ่งแวดล้อมโลก วันสิ่งแวดล้อมไทย วันนกอพยพโลก เป็นต้น) รวมทั้ง สอดแทรกเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพในวันสำคัญอื่นๆ เช่น วันเด็กแห่งชาติ สัปดาห์วิทยาศาสตร์
10. จัดนิทรรศการหมุนเวียนเพื่อให้ความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ
1.1.1.6 เสริมสร้างสมรรถนะเจ้าหน้าที่และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ รวมทั้งปรับปรุงและพัฒนาเทคนิค/ภาษาที่ใช้ในการเผยแพร่หรือสื่อสารข้อมูลความรู้เรื่องความหลากหลายทางชีวภาพให้เข้าใจง่ายมีความเหมาะสมกับทุกกลุ่มเป้าหมายรวมถึงการติดตามและประเมินความต้องการเสริมสร้างสมรรถนะของหน่วยงานหรือบุคลากรในแต่ละระดับ 1. จัดอบรมให้ความรู้และเสริมสร้างเทคนิคการถ่ายทอดความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพให้แก่เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องและผู้ที่มีหน้าที่ในการถ่ายทอดความรู้ เช่น เจ้าหน้าที่ของรัฐ นักวิชาการ มัคคุเทศก์ เจ้าหน้าที่อุทยานฯ ครู อาจารย์รวมถึงเครือข่ายอาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
2. พัฒนาคู่มือ แนวทาง วิธีการ เทคนิคสำหรับใช้ในการสื่อสาร ประชาสัมพันธ์ การถ่ายทอดความรู้เรื่อง ความหลากหลายทางชีวภาพ
3. จัดอบรมมัคคุเทศก์ตามแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติให้มีความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพและการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน เพื่อให้สามารถนำไปสอดแทรกในการปฏิบัติงานประจำ
1.1.1.7 จัดประชุม อบรม สัมมนา เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ 1. จัดประชุมวิชาการเนื่องในวันสากลแห่งความหลากหลายทางชีวภาพและวันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
2. โครงการพิจารณาผู้มีผลงานดีเด่นในงานด้านพื้นที่ ชุ่มน้ำ ของประเทศไทย เพื่อรับรางวัล Ramsar Conservation Awards ตามหลักเกณฑ์ที่สำนักเลขาธิการอนุสัญญาว่าด้วยพื้นที่ชุ่มน้ำกำหนด เพื่อเสนอต่อคณะกรรมการบริหารอนุสัญญาฯ พิจารณา (ทุก 3 ปี)
3. มอบรางวัลให้หน่วยงานด้านการประชาสัมพันธ์ หรือสื่อที่มีการดำเนินงานด้านการนำเสนอรายการข่าว สารคดี บทความ สิ่งพิมพ์ ด้านความหลากหลายทางชีวภาพหรือเห็นความสำคัญกับความหลากหลายทางชีวภาพ
4. จัดอบรมเยาวชนไทยสู่แหล่งเรียนรู้สวนรุกขชาติในพื้นที่ต่างๆ
5. จัดอบรมถ่ายทอดความรู้เรื่องความหลากหลายทางชีวภาพในทะเลแก่ชุมชน
6. จัดสัมมนาและนิทรรศการเครือข่ายพฤกษศาสตร์สากลเพื่อการอนุรักษ์
7. จัดอบรมเพื่อถ่ายทอดความรู้ ความเข้าใจในคุณค่าและความสำคัญ และประโยชน์จากการอนุรักษ์และฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพในระดับภูมิภาค ท้องถิ่นและชุมชน เพื่อการมีชีวิตอยู่อย่างสอดคล้องปรองดองกับธรรมชาติ
8. จัดประชุมความหลากหลายทางชีวภาพประจำปีของหน่วยงาน
9. จัดประชุมวิชาการเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในฐานะพระมารดาแห่งการคุ้มครองความหลากหลายทางชีวภาพ
1.1.1.8 เสริมสร้างความตระหนักถึงความสำคัญและบทบาทของชุมชนท้องถิ่นและภูมิปัญญาท้องถิ่นโดยเฉพาะบทบาทสตรีในการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน 1. ส่งเสริมกิจกรรมอนุรักษ์ ฟื้นฟูและใช้ประโยชน์ทรัพยากรชีวภาพอย่างยั่งยืน และกิจกรรมการเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการเกษตรในชุมชน ในกลุ่มเกษตรกร กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร กลุ่มยุวเกษตร และเครือข่ายปราชญ์ชาวบ้าน
2. ส่งเสริมบทบาทสตรีในท้องถิ่น กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ให้ตระหนักถึงคุณค่าความหลากหลายทางชีวภาพในการประกอบอาชีพ
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ ผลการดำเนินงาน
1.1.2.1 ผนวก/สอดแทรกเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับความหลากหลายทางชีวภาพไว้ในหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานและของสถานศึกษาทุกระดับ และปรับปรุงและพัฒนาหลักสูตรที่มีอยู่ให้ทันสมัย 1. ปรับปรุงหลักสูตรเกี่ยวกับความหลากหลายทางชีวภาพที่มีอยู่ให้ทันสมัยและสอดคล้องกับสถานการณ์ในปัจจุบัน
2. พัฒนาหลักสูตรการเรียนการสอนด้านความหลากหลายทางชีวภาพ สำหรับนักเรียน นักศึกษาสายวิทยาศาสตร์ทุกสาขา
1.1.2.2 จัดทำและพัฒนาสื่อการเรียนการสอนด้านความหลากหลายทางชีวภาพและสอดแทรกไว้ในสาระวิชาเดิมที่มีอยู่ในแต่ละระดับ 1. สอดแทรกความรู้เรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นและความรู้ภายในชุมชนในหลักสูตรการเรียนการสอน
2. จัดตั้งชมรม กลุ่ม ค่ายเยาวชน ค่ายวิทยาศาสตร์ ด้านความหลากหลายทางชีวภาพภายในสถานศึกษา และสถาบันการศึกษา และสนับสนุนให้มีการจัดทัศนศึกษานอกสถานที่ในเรื่องเกี่ยวกับความหลากหลายทางชีวภาพ
3. พัฒนาสื่อการเรียนการสอนให้อยู่ในรูปของพื้นที่สาธิตหรือศูนย์ถ่ายทอดความรู้ที่มีลักษณะเป็นตัวอย่างที่ดีในการดำเนินกิจกรรม (best practice) รวมทั้ง การเรียนรู้จากประสบการณ์จริง เช่น โรงเรียนธรรมชาติ ห้องปฏิบัติการความหลากหลายทางชีวภาพ
4. จัดกิจกรรมเสริมหลักสูตรการเรียนการสอนและนวัตกรรมด้านความหลากหลายทางชีวภาพ
5. ใช้ 20 ชนิดพันธุ์สัตว์ 10 ชนิดพันธุ์พืชซึ่งเป็นสัญลักษณ์ปีสากลแห่งความหลากหลายทางชีวภาพของไทยเป็นสื่อการเรียนการสอน
6. จัดพิมพ์หนังสือเสริมประสบการณ์ แผ่นพับ ภาพพลิก โปสเตอร์ สื่อคอมพิวเตอร์ช่วยสอน (CAI) e-book e-learning ซีดีรอม วีดีทัศน์ เกมต่างๆ เป็นต้น แจกให้สถานศึกษาระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาทั่วประเทศ
7. จัดกิจกรรมการเรียนรู้ตามหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน เกี่ยวกับความหลากหลายทางชีวภาพในระดับประถมและมัธยมศึกษาทั้งในและนอกห้องเรียน